Wstęp do metody Feldenkraisa
Robert Czaban

"Celem jest ciało tak skoordynowane,
aby poruszało się z minimalnym wysiłkiem
i maksymalną wydajnością, nie poprzez
siłę mięśni, ale przez zwiększoną
świadomość tego jak funkcjonuje."

Moshe Feldenkrais

Moshe Feldenkrais twórca Metody Feldenkraisa urodził się w Rosji w 1904 roku . W wieku 13 lat wyemigrował do Palestyny. W młodości zajmował się wieloma sportami, był samoukiem w ju-jitsu . Pracował na budowie oraz udzielał korepetycji dzieciom z problemami w nauce. Jednocześnie uczył się w wieczorowej szkole by przygotować się do studiów na wydziale fizyki. W Paryżu zdobył doktorat z fizyki i pracował w laboratorium Joliot-Curie. W czasie swojego pobytu w Paryżu poznał Jigoro Kano twórcę judo. Uczył się od jego uczniów i był jednym z pierwszych w Europie, który zdobył czarny pas w judo. Założył pierwszy w Europie klub judo. W 1940 uciekając przed wkraczającymi wojskami niemieckimi wyjechał z Paryża. W Anglii pracował nad systemami wykrywania łodzi podwodnych, uczył żołnierzy samoobrony. W tym też czasie napisał dwie książki o judo. Na łodziach podwodnych odnowiła się dawna kontuzja kolana, z czasów gdy grał intensywnie w piłkę nożną. Lekarze dali mu tylko 50% szansy że operacja będzie skuteczna. Takie prawdopodobieństwo poprawy nie satysfakcjonowało go i postanowił, że sam się usprawni. Rozpoczęło to okres badań i studiów nad anatomią, fizjologią, mechaniką ruchu, psychologią, który doprowadził do powstania Metody Feldenkraisa. Po wojnie powrócił do Palestyny gdzie kontynuował pracę jako fizyk. W połowie lat 50- tych porzucił tę karierę i całkowicie poświecił się pracy z ludźmi. W latach 60-tych w Tel Avivie odbył się pierwszy trening dla nauczycieli Metody. Potem odbyły się jeszcze dwa treningi w USA w latach 70 tych , z których drugiego nie ukończył z powodu choroby. Zmarł w Izraelu w 1984. Moshe Feldenkrais napisał wiele książek poświęconych reedukacji ruchowej, psychologii, rozwojowi potencjału ludzkiego, teorii nauczania, i rozwojowi świadomości.

W czasie swojego życia pracował z takimi osobami jak Yehudi Menuhin , Peter Brooks i jego Theatre Bouffes du Nord. Współpracował z takimi naukowcami jak Carl Pribram czy Margaret Mead, Jego Metoda znajduje zastosowanie w tak różnorodnych dziedzinach życia jak neurologia, psychologia, rehabilitacja, sport, muzyka, edukacja i wiele innych.

Mózg ludzki ma zdolność ciągłego tworzenia nowych lepszych, wzorców ruchowych w czasie całego życia. Mózg ludzki ma zdolność ciągłego tworzenia nowych lepszych, wzorców ruchowych, Obserwujemy to, gdy dziecko uczy się obracać, raczkować i chodzić. Jednak z wiekiem zwykle przestajemy rozwijać nasz potencjał. Zamiast tego cały czas korzystamy z naszych starych wzorców ruchowych, nawet, gdy przestały być dla nas użyteczne. Z czasem, stałe powtarzanie tych ruchów może prowadzić do przeciążenia stawów i mięśni, powodować dolegliwości bólowe, wady postawy i zwyrodnienie stawów.

Podobne zasady odnoszą się także do innych aspektów ludzkiego działania jak sposoby myślenia, zachowanie w grupie, postrzeganie siebie i otaczającego nas świata i wiele innych.

Metoda Feldenkraisa opiera się na, niespotykanej nigdzie indziej w przyrodzie, możliwości uczenia się. Dzięki temu możliwy jest ciągły rozwój naszego potencjału. W Metodzie Feldenkraisa ruch, (który najłatwiej podlega świadomej kontroli) wykorzystywany jest jako środek do tego rozwoju. Jest to, zatem metoda reedukacji ruchowej, samopoznania i rozwoju swojego potencjału poprzez ruch.

Ze względu na to, że jest to metoda edukacyjna używamy pojęć uczeń - nauczyciel a nie pacjent - terapeuta. Nie znaczy to, że metoda nie ma właściwości terapeutycznych. Stosuje się ją w pracy z osobami, które czy to w wyniku wypadku, choroby czy bezruchu straciły możliwość satysfakcjonującego poruszania się. Dotyczy to zarówno schorzeń na podłożu neurologicznym jak i ortopedycznym. Korzyści z tej metody odniosą również osoby w pełni sprawne fizycznie, a które pragną rozwinąć swój potencjał ruchowy, poruszać się sprawniej, z mniejszym wysiłkiem czy z większą gracją. Jak sam twórca metody powtarzał : w wyniku jej stosowania " niemożliwe staje się możliwym, możliwe staje się łatwym a łatwe staje się eleganckim".

W Metodzie Feldenkraisa rozróżniamy dwa rodzaje pracy: pracę indywidualną i pracę grupową. W pracy grupowej, uczestnicy prowadzeni są słownie przez specyficzne sekwencje ruchowe zwane lekcją ruchową. Lekcja taka trwa około 45 - 60 minut. Ruchy wykonywane są najczęściej w pozycji leżącej lub siedzącej i nacisk kładzie się na to, aby wykonywać je w wygodnym dla każdego zakresie. W dużym stopniu metoda ta opiera się na doświadczaniu ruchu w sobie i siebie w ruchu, a każdy uczestnik do pewnego stopnia eksperymentuje z własną interpretacją słów prowadzącego. W procesie tym uczniowie uświadamiają sobie swoje nawyki i tworzą nowe możliwości ruchowe, które mogą zastąpić stare sposoby poruszania się czy działania. Tematami lekcji mogą być m.in.: ruchy z różnych okresów rozwojowych takie jak obracanie się, raczkowanie, czy wstawanie. Lekcje mogą rozwijać się wokół konkretnej funkcji jak np. postawa, chodzenie czy oddychanie. Tematem również może być doświadczanie na sobie możliwości ruchowych związanych z konkretnymi mięśniami, stawami czy całymi wzorcami ruchowymi. Często też lekcje polegają na eksperymentowaniu z wyobraźnią i percepcją subtelnych zmian zachodzących podczas ruchu. Lekcje dostępne są dla każdego, bez względu na wiek czy stopień sprawności fizycznej. Niezależnie od tego czy wyczynowo uprawia się sport czy ma się problemy z poruszaniem, w tych zajęciach każdy może znaleźć coś dla siebie.

Zajęcia indywidualne opierają się na tych samych zasadach, co zajęcia grupowe. Mimo iż często mają działanie lecznicze ( np. usunięcie dolegliwości bólowych), w założeniach nie jest to metoda lecznicza. Jest procesem edukacyjnym, który w sesjach indywidualnych opiera się na komunikacji niewerbalnej. Dotyk i delikatne ruchy są tu podstawą komunikacji. Skierowane są na usprawnienie funkcji, łatwości ruchu, koordynacji, zwiększenia świadomości samego/samej siebie oraz otaczającego świata.

Podczas zajęć indywidualnych nauczyciel delikatnie i w bezbolesnym zakresie manipuluje ciałem ucznia, prowadząc przez specyficzne sekwencje ruchowe. Uczeń w niekrępującym ruchów ubraniu leży lub siedzi na specjalnym stole, a sesja trwa na ogół 45-50 minut. Celem jest stworzenie takich warunków dla ucznia, aby uświadomił/a sobie swoje nawyki ruchowe oraz odkrył/a nowe możliwości poruszania się. Zajęcia indywidualne dostosowane są do konkretnych potrzeb danej osoby. Są przeznaczone zarówno dla osób, które poruszają się niezależnie jak i tych, które potrzebują pomocy w poruszaniu i np. miałyby trudności z uczestniczeniem w zajęciach grupowych.

Treść powyższego artykułu pochodzi z materiałów otrzymanych od p. Jacka Paszkowskiego: jacek@metoda-feldenkraisa.pl
www.metoda-feldenkraisa.pl

Lekcja Zegar pod miednicą
Czas: około 10-15 minut

  1. Usiądź na krześle w miarę prosto, nie opierając się o oparcie i poczuj jak siedzisz. Wyobraź sobie, że siedzisz na tarczy zegara, którego godzina 12 skierowana jest do przodu a 6 do tyłu, czyli godzina 3 będzie pod prawym biodrem a 9 pod lewym. Zacznij teraz delikatnie pochylać miednicę do przodu tak jakby chciało się docisnąć bardziej godzinę 12 a potem do tyłu jakby się chciało docisnąć godzinę 6. Znasz już ten ruch z pierwszej lekcji z tego opracowania, teraz jednak rób to wyobrażając sobie zegar, na którym siedzisz. Możesz również wyobrazić sobie, że miednica jest wypełniona wodą i raz pochylasz ją tak, aby wylać wodę w kierunku godziny 12 czyli do przodu a raz w kierunku 6 czyli do tyłu. Poczuj jak robisz ten ruch, co dzieje się z kręgosłupem i głową? Jak oddychasz? Czy nacisk na obu pośladkach i guzach kulszowych (to te kości, na których siedzimy) jest równy? Kontynuuj ten ruch tak, aby głowa nie przesuwała się w przestrzeni do przodu i do tyłu, (choć może oczywiście delikatnie pochylić się w przód i tył), czyli musisz zaangażować cały kręgosłup do tego ruchu. Odpocznij chwilę.
  2. Teraz zacznij pochylać miednicę w kierunku godziny 3 czyli tak jakby się chciało wylać wodę z miednicy po prawej stronie. Co dzieje się z głową? Spróbuj jej nie przechylać na bok, czyli znów zaproś cały kręgosłup do tego ruchu, pozwalając mu się wygiąć na bok. Wyobraź sobie, że pochylając miednicę w prawo wylewasz z niej wodę a gdy wracasz, miednica z powrotem napełnia się wodą. Napełnij i opróżnij ją tyle razy ile Ci potrzeba, aby odkryć ten ruch. Jak zmienia się nacisk stóp na podłoże? Jaki kształt przybiera kręgosłup, gdy oczami wyobraźni patrzysz na niego od tyłu?
  3. Teraz zacznij pomału zakreślać półkole miednicą między godzinami 12 a 6 przez godzinę 3 i z powrotem. Tylko po prawej stronie! Tak jakby miednica była pełna wody i delikatnie przechylasz ją dookoła obmywając jej krawędź i wylewasz wodę po kolei w różnych miejscach, przeznaczając trochę wody dla każdej godziny i minuty, która jest po drodze. Poczuj czy równomiernie obdarowujesz wodą każdą napotkaną minutę? Tylko w zakresie tej jednej połówki. Pobaw się tym ruchem dociskając swoją miednicą do krzesła po półkolu. W jedną i drugą stronę, poczuj jak kręgosłup pracuje, którą stopą naciskasz silniej? Zrób kilkanaście naprzemiennych ruchów tylko po tej jednej, prawej stronie. Być może są godziny, lub minuty, które jest Ci łatwiej docisnąć niż inne. Spraw, aby wszystkie były równie łatwe do wykonania. Zaangażuj klatkę piersiową do tego ruchu. Odpocznij. Poczuj różnicę między prawą i lewą stroną.
  4. Znajdź teraz godzinę 9 czyli wylej wodę po lewej stronie. Kilkanaście razy, aż poczujesz, że ten ruch staje się łatwy i lekki. Jak już taki będzie, zacznij zakreślać półkola po lewej stronie dociskając miednicą kolejne godziny, które składają się na lewą połówkę. Spróbuj wylać tyle samo wody na każdej minucie. Możesz też wyobrazić sobie, że dookoła tego zegara rosną kwiaty i chcesz podlać je równomiernie (choć na razie tylko na tej połowie). Wyobraźnia pomaga. Zobacz czy bardziej trafia Ci do przekonania pomysł z dociskaniem godzin, czy z wylewaniem wody w poszczególnych miejscach miednicy. Ruch jest ważny a to jak do niego dochodzisz może być dowolne. Jeśli masz ochotę, użyj swojej wyobraźni i fantazji i jeśli ma Ci to pomóc w odkryciu tego ruchu. Odpocznij i zaobserwuj jak się teraz czujesz.
  5. Po chwili zabierz się za zakreślanie całych kół miednicą. Po całym zegarze. Które godziny są wyraźne, a które umykają? Które kwiaty podlewasz mocniej? Zaangażuj cały kręgosłup do tego ruchu. Pozwól, aby głowa pozostała w miejscu, a właściwie jej czubek a cały kręgosłup jak skakanka wyginał się miedzy głową a miednicą. Zrób kilkanaście takich ruchów.
  6. A teraz zrób kilka kół z kręgosłupem prostym jak kij, a głowa, spoczywając na jego końcu zakreśla w przestrzeni obszerne koła. Poczuj jak inaczej wykonujesz taki ruch. Jak inaczej obciążasz pośladki, gdy go wykonujesz?
  7. Teraz powróć do ruchu, gdy głowa pozostaje w miejscu i poczuj różnicę. Zmień kierunek. Pobaw się tym ruchem tak długo jak masz ochotę, coraz precyzyjniej czując zależność ruchu miednicy, kręgosłupa i położenia głowy w przestrzeni. Zrób kilka minimalnych, ledwie widocznych ruchów a potem kilka obszernych. Zrób kilka ruchów czując kontakt stóp z podłożem. Odpocznij.