Architektura funkcjonalna szkieletu - możliwości Chiropraktyki.

lek. med. Piotr Godek

Wstęp

Podstawowym prawem fizjologii jest zasada wzajemnego skorelowania struktury i funkcji. Jeżeli tak jest w istocie to szkielet mający jak wiadomo funkcje podporową powinien przy minimalnych nakładach materiałowych zapewniać maksymalną wytrzymałość konstrukcji. Jedynym sposobem uzyskania takiego celu jest ażurowa konstrukcja, gdzie wzmocnienia (punkty nośne) przebiegają zgodnie z wektorami działania sił.

Kliknij, aby powiększyć.

Rys 1. Architektura kostna

Kości długie dzięki warstwie korowej zbudowanej na kształt współosiowych rur posiadają dużo większą odporność niż lity walec tej samej średnicy, zaś istota gąbczasta nasad posiada taki rozkład beleczek kostnych, aby efektywnie przenosić obciążenia z powierzchni stawowych.

Właściwości tkanki kostnej

Kliknij, aby powiększyć.

Rys.2. Mikroskopowa budowa kości

Budowa tkanki kostnej.

Istota międzykomórkowa złożona z części niezmineralizowanej (białkowej) - tzw. osseiny to 35 % masy kośćca . Złożona jest głównie z włókien kolagenowych przypominających spirale. Część mineralna złożona jest w 65 % z soli hydroksyapatytów .Taka budowa kości zapewnia następujące jej właściwości:

  1. plastyczność - ulega modelowaniu zgodnie z zasadą Wolfa - Delpecha ( w reakcji na kompresję zanika , w reakcji na trakcję powstaje)
  2. Kliknij, aby powiększyć.

    Rys.3. Nasada bliższa kości udowej

  3. sprężystość - posiada pamięć kształtu w związku z właściwościami kolagenu umożliwiającymi powrót do kształtu wyjściowego po ustąpieniu bodźca np. ugięcie sprężyste łuku kości udowej
  4. Kliknij, aby powiększyć.

    Rys.4. RTG czaszki

  5. odkształca się fazowo - podlega rytmicznym zmianom kształtu zgodnie z teorią Sutherlanda ,która zakłada że kość będąca zmodyfikowaną tkanką łączną zachowuje się w swej istocie jak płyn.

Kość jest tkanką żywą, ciągle się przebudowuje w odpowiedzi na bodźce fizyczne i chemiczne (kontrola humoralna) , a nawet bodźce dotyczące sfery psychicznej.

Biomechanika

Oddziaływanie na szkielet można prześledzić w jednostce funkcjonalnej jaką tworzą

EFEKTOR/ BODZIEC (SIŁA ZEWNĘTRZNA) --OKOSTNA - BELECZKI KOSTNE
EFEKTOR/BODZIEC
- zewnętrzna siła w postaci skurczu mięśnia lub statycznego obciążenia szkieletu

Kliknij, aby powiększyć.

Rys.5. Siatka okostnej (idea)

OKOSTNA - jako strefa przejściowa między wewnętrzną architekturą kości i płaszczem tkanek miękkich zachowuje się jak sieć do pewnego momentu tłumiąca nieprawidłowe obciążenia- bezpiecznik pierwszego rzędu

BELECZKI KOSTNE - wewnętrzna architektura beleczek kostnych zarówno warstwy zbitej jak i gąbczastej podporządkowana swej funkcji ( podporowa, trakcyjna, stawowa) - jakby kratownica stanowi bezpiecznik drugiego rzędu

Kliknij, aby powiększyć.

Rys.6. Kratownica beleczek kostnych (idea)

Plastyczność kości zmienia się w funkcji czasu. U dzieci obserwujemy gwałtowne zmiany deformacyjne np. skolioza ( torsja i rotacja kręgu), kyfoza młodzieńcza, wrodzone wady stopy, polio, dysplazja stawu biodrowego ,MPD ,itd.

Kliknij, aby powiększyć.

Rys.7. Skolioza

U dorosłych raczej dominują zmiany zwyrodnieniowo-przeciążeniowe będące wynikiem zmian wektora możliwego odkształcania kośćca lub jego całkowite usztywnienie

Prawidłowe wektory przenoszenia napięć ( rozciąganie , ściskanie , torsja) w zdrowej kości w danej strefie szkieletu ( jednostka ruchowa - mięsień - przyczep - okostna - kość - staw), powodują tłumienie gwałtownego skoku napięć mechanicznych na granicy ośrodka mobilnego ( mięsień ) i niemobilnego ( beleczki kostne). Ponadto kształtują wzajemne oddziaływanie partnerów jednostki ruchowej ( mięsień na kość, kość na mięsień, w konsekwencji na centra obrotu stawów i parametry propriocepcji).

Kliknij, aby powiększyć.

Rys.8. Zaburzenie elastyczności okostnej (idea)

W sytuacji zmiany kształtu lub właściwości okostnej np. po urazie bezpośrednim lub w warunkach przewlekłej nierównowagi mięśniowej brak jest funkcji pierwszego bezpiecznika.

Niewyhamowane napięcia z elementów mobilnych trafiają wprost na układ beleczkowy traumatyzując go. Powoduje to zaburzenie naturalnego , rytmicznego odkształcania kości ,a w dalszej konsekwencji nieprawidłowe napięcia w łańcuchach mięśniowo- powięziowych, których przyczepy kostne są jakby przęsłami wiszących mostów. Sam proces można porównać do samonakręcającego się przesztywnienia konstrukcji i tak jak popularnie mówimy o ,, zamrożonym barku" możemy w przypadku szkieletu nadać mu nazwę ,, zamrożonej kości"

Kliknij, aby powiększyć.

Rys.9. Zamrożone kości (idea)

Patogeneza

Faza zmian czynnościowych

W tej fazie nieprawidłowe (spiralne, kątowe, bądź okrężne) lokalne naprężenia okostnej - powodują stan jakby niedopasowania kości i jej łącznotkankowej powłoki . Przypomina to sytuację źle naciągniętej pończochy - kończyna nie zmienia swego kształtu , posiada potencjalnie prawidłowy zakres ruchomości ale niedopasowanie kształtu pończochy do miejsc ruchomych kończyny powoduje stopniowe ograniczenie potencjalnego zakresu ruchu do aktualnie dostępnego.

Kliknij, aby powiększyć.

Rys.10. Lokalne zmiany naprężeń w okostnej (idea)

Faza zmian utrwalonych (strukturalnych)

Długotrwałe nieprawidłowe napięcia okostnej wywołane statycznymi lub dynamicznymi przeciążeniami wywołują zmiany w napięciach wewnętrznej architektury beleczek kostnych na skutek braku odpowiedniego tłumienia bodźców zewnętrznych przenoszonych na beleczki. Dochodzi do deformacji kości z zaburzonym wektorem przenoszenia napięć w danej strefie ponieważ od tej pory to patologiczny rozkład napięć w okostnej będzie decydował o tym w jakich kierunkach kość będzie się uginać (tylko w kierunkach wolnych)

Kliknij, aby powiększyć.

Rys.11. Zmiany strukturalne kości w osteoporozie

W świetle powyższej hipotezy można wnioskować o "współuczestnictwie" przesztywnionej okostnej w procesie powstawania osteoporozy co wnosi zupełnie nowe możliwości do opieki jaką u pacjentów zagrożonych tym groźnym schorzeniem może wnieść chiropraktyka.

Oczywiście w tej sytuacji przeciążenie będzie dotyczyć wszystkich elementów łańcucha mechanicznego : efektor/bodziec - okostna - beleczki , a więc będzie dochodzić do przeciążeń przyczepu mięśniowego na skutek nierównoległego działania wektora ugięcia kości i wektora pracy mięśnia ( entezopatia), zespoły ciasnoty powięziowej np. w mechanizmie nierównoległości napięć ramy kostno-powięziowej podudzia czy przedramienia , niedokrwienia kości wskutek nacisku na naczynia odżywcze , zespołów uciskowych nerwów obwodowych itp.

Symptomatologia "zamrożonej kości"

  1. bóle kostno - stawowe bez zmian w obrazie rtg i innych badaniach obrazowych,
  2. bóle głowy , migreny, bóle zębów i stawu żuchwowo-skroniowego , niedopasowanie zgryzu, objawy wegetatywne
  3. zespoły uciskowe nerwów czaszkowych i obwodowych,
  4. uczucie "zimnych kości" , "zbyt ciasnych rajstop" , "zimnej kości krzyżowej" "marznących kończyn (przy prawidłowym przepływie), itp. niespecyficzne dolegliwości
  5. entezopatie - kolano skoczka, łokieć tenisisty czy golfisty,
Kliknij, aby powiększyć.

Rys.12. Zamrożenie miednicy (idea)

Diagnostyka

Prawidłowo sprężysta fazowo kość przy palpacji przypomina powolne przelewanie gęstej masy , zmienia się odczucie kształtu i faktury , zmiany te w warunkach zrównoważonych napięć zachodzą według określonego wektora ( zaprogramowanego embriologicznie ), z określoną amplitudą i w określonej sekwencji czasowej cyklu.

Kliknij, aby powiększyć.

Rys.13. Fazowe odkształcanie kości długich (idea)

Im większa powierzchnia kości tym łatwiejszy do oceny jest ten wewnętrzny rytmiczny ruch kości podporządkowany pulsacji w systemie czaszkowo-krzyżowym, a więc najlepiej wysłuchać go na takich elementach szkieletu jak talerze k. biodrowej , k. krzyżowej czy j , kości długich.

Zastosowanie chiropraktyki

Odruchowy Impuls Regulacyjny jako wyspecjalizowana technika odbicia ( recoil) pozwala poprzez wprowadzenie w drganie sieci kolagenowej regulować nieprawidłowe napięcia na powierzchni okostnej / powięziowej w newralgicznych miejscach szkieletu

  1. punkty przyczepów mięśniowych- np. kolec biodrowy , krętarze k. udowych, nadkłykieć k. ramiennej, guzek Gerdy, guzowatość potyliczna zewnętrzna, guzowatość k.piszczelowej szczyt rzepki, przyczepy troczków rzepki)
  2. mostek - okolica chrząstek żebrowych , wyrostek mieczykowaty i k. guziczna zwane bezpiecznikami systemu osiowego
  3. obojczyki - ułatwienie odblokowania stawów obojczykowo-barkowego i mostkowo-obojczykowego
  4. żebra - uwolnienie w neuralgii
  5. kolce PSIS - uwolnienie trakcyjnych przeciążeń przykurczonych więzadeł krzyżowo-biodrowych
  6. inne dostępne bezpośrednio struktury kostne narażone na urazy bezpośrednie z racji słabej ochrony tkanek miękkich :brzeg przedni k. piszczelowej , powierzchnia przednio-przyśrodkowa k. piszczelowej , szczyt głowy k. strzałkowej, kostki podudzia , wyrostek barkowy łopatki, nadkłykcie k. ramiennej, wyrostek rylcowaty k. promieniowej itd.

Zalety

Bezpieczeństwo - OIR (Odruchowy Impuls Regulacyjny) będący na wyposażeniu arsenału chiropraktyki McTimoney - Corley jest bardzo bezpiecznym sposobem oddziaływania na aparat ruchu , jego zadziwiająca skuteczność wynika z faktu że impuls chiropraktyczny respektuje wewnętrzny plan korekcji tkwiący w każdej tkance , pozostawia jej czas do wykonania przemiany , można by rzec że jest cierpliwy,ale konsekwentny. Możliwość zastosowania nawet w ostrej fazie bólowej - OIR nie stwarza zagrożeń dla lokalnego stanu tkanki , nawet w jej poważnym obrzęku, zakwaszeniu , czy przy istniejącym unieruchomieniu zewnętrznym ( aparat ortopedyczny) możliwe jest jego zastosowanie

Działanie odruchowe - wpływając na receptory czucia głębokiego w ścięgnach , więzadłach , wrzecionkach nerwowo - mięśniowych chiropraktyka może skutecznie wpływać na łuk odruchowy - trakcja przyczepu - napięcie mięśni

Działanie relaksacyjne - oprócz działania czysto mechanicznego metoda powyższa posiada bardzo głębokie działanie odprężające na system nerwowy co w przypadku przewlekłych dolegliwości ma dla pacjenta doniosłe znaczenie

Podsumowanie

Powyższa koncepcja to oczywiście hipoteza,ale wynika z mojego osobistego doświadczenia jako chiropraktyka stykającego się niejednokrotnie z symptomatologią trudną do zaklasyfikowania terminami ściśle medycznymi. Jestem przekonany że zbieranie dalszych doświadczeń na polu czynnościowych zaburzeń mechaniki kośćca może istotnie pogłębić naszą wiedzę na temat pochodzenia "dziwnych" dolegliwości narządu ruchu.

Powrót